Historia ZNP

Powstanie ZNP i okres do II Wojny Światowej

1 października 1905 w Pilaszkowie odbył się zjazd nauczycieli, na którym powołano do życia Związek Nauczycieli Ludowych. W krótkim czasie do tego związku przystąpiło około tysiąca nauczycieli polskich. Przystępujący musieli podpisywać deklaracje, że będą dokładać wszelkich starań, aby nauczać dzieci języka polskiego i w duchu polskim. Tego typu deklaracja spowodowała, że władze carskie wystąpiły z represjami wobec działaczy związku, część z nich straciła pracę i została zmuszona do ucieczki do Galicji. 9 grudnia powstała druga organizacja nauczycielska pod nazwą Polski Związek Nauczycielski. Związek ten wchłonął ocalałych z prześladowań działaczy ZNL. Tego samego dnia powstało Stowarzyszenie Nauczycielstwa Polskiego, które w swoich szeregach skupiało głównie nauczycieli prywatnych szkół średnich. 28 grudnia w Krakowie utworzono Związek Polskiego Nauczycielstwa Ludowego, który skupiał nauczycieli pracujących w szkołach różnego typu na terenie zaboru austriackiego. Jego założycielem i wieloletnim prezesem był Stanisław Nowak. W 1906 powstał miesięcznik „Nowe Tory” – nieoficjalny organ PZN w latach 1906–1914. 2 stycznia 1917 nastąpiło przyłączenie Polskiego Związku Nauczycielskiego do Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego. W czerwcu tego samego roku ukazał się pierwszy numer „Głosu Nauczycielskiego”, który pierwotnie był organem Zrzeszenia Nauczycielstwa Polskiego, a współcześnie jest organem Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Muzeum ZNP w Pilaszkowie k/Łowicza

28 grudnia 1918 na wiecu nauczycieli w Poznaniu został powołany Związek Dzielnicowy Stowarzyszeń Nauczycieli Polaków na zabór pruski, w którym wzięli udział nauczyciele z Poznańskiego i Pomorza. Siedzibą związku został Poznań.

W styczniu 1919 powstał Związek Zawodowy Nauczycielstwa Polskich Szkół Średnich (ZZNPSŚ), natomiast w kwietniu – Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (ZPNSP) z połączenia: Zrzeszenia Nauczycielstwa Polskich Szkół Początkowych i Związku Polskiego Nauczycielstwa Ludowego w Galicji. Organizacja ta była organizacją o poglądach lewicowych. Z połączenia Związku Dzielnicowego Stowarzyszeń Nauczycieli Polaków w Poznaniu, Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie, Polskiego Towarzystwa Nauczycielstwa Lwowskiego i Związku Nauczycielek w Przemyślu w styczniu 1921 powstało Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (SCNNSP). Organizacja ta sympatyzowała z obozem narodowo-demokratycznym. Podczas wspólnego zjazdu ZZNPSŚ i ZPNSP, który odbył się w Krakowie w lipcu 1930 nastąpiło połączenie obu organizacji w jednolity Związek Nauczycielstwa Polskiego działający do dnia dzisiejszego.

Wraz z rozpoczęciem II wojny światowej ZNP został, tak jak wszystkie polskie organizacje, zdelegalizowany przez Niemców. W październiku 1939 związek zaczął działać w podziemiu pod nazwą Tajna Organizacja Nauczycielska (TON). Członkowie tej organizacji rozpoczęli organizować tajne nauczanie, które z narażeniem życia prowadzili przez cały okres okupacji niemieckiej. 28 marca 1945 odbyła się pierwsza konferencja prezesów okręgów ZNP, na której ogłoszono przywrócenie działalności związku.

Okres powojenny

W dniu wprowadzenia stanu wojennego 13 grudnia 1981, Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego zawiesiła działalność wszystkich organizacji związkowych, w tym ZNP. Związek wznowił działalność 5 sierpnia 1983 po rejestracji statutu ZNP przez Sąd Wojewódzki w Warszawie i czystce w swych szeregach.

Ważniejsze wydarzenia z działalności ZNP w ostatnich latach

17 marca 2007 odbyła się manifestacja ZNP, podczas której związkowcy domagali się spełnienia obietnicy ministra 5% podwyżki płac ponad inflację, czyli 7%. W manifestacji brało udział ok. 12 000 związkowców. 29 maja odbył się strajk ostrzegawczy w szkołach w trakcie dwóch pierwszych godzin lekcyjnych.

27 maja 2008 odbył się ogólnopolski strajk w 2/3 polskich szkół i przedszkoli.

W dniu 18 kwietnia 2015 roku odbyła się w Warszawie manifestacja pracowników szkół podstawowych, średnich i uczelni wyższych z całej Polski zorganizowana przez ZNP. Do Warszawy przybyło około 25 tysięcy pracowników edukacji, nauki i szkolnictwa wyższego z całego kraju. Wśród nich byli oczywiście członkowie ZNP w Politechnice Częstochowskiej.

18 kwietnia 2015 roku. Kolumna związkowców ZNP wyrusza spod „Torwaru”. Na czele kolumny Prezes ZNP Sławomir BRONIARZ. Wśród prezesów współprowadzących kolumnę był również Prezes Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP, Prezes ZNP w Politechnice Częstochowskiej dr inż. Janusz RAK (trzeci od lewej).

8 kwietnia 2019 ZNP rozpoczęło bezterminowy ogólnopolski strajk nauczycieli, który zawieszony został 25 kwietnia. Obejmował on 3/4 polskich szkół i przedszkoli.

Siedziba w ZNP Warszawie

Siedziba Centrali ZNP w Warszawie została wniesiona w latach 1930–1932 według projektu Teodora Bursche i Antoniego Kowalskiego. Kompleks składał się z reprezentacyjnego budynku od strony Wybrzeża Kościuszkowskiego (m.in. z restauracją, kawiarnią i salą zebrań), siedmiokondygnacyjnego biurowca z dwoma skrzydłami mieszkalnymi od strony ul. Smulikowskiego oraz budynku hotelu i bursy z dziedzińcem wewnętrznym położonym na osi założenia po nieparzystej stronie ul. Smulikowskiego.

Historia działalności ZNP w Politechnice Częstochowskiej

Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Częstochowskiej (wcześniej Wyższej Szkole Inżynierskiej) funkcjonuje od początku jej działalności. Pracami Zarządu ZNP w Politechnice Częstochowskiej kierowali:

    • Zygmunt Kośny (1949 – 1952),
    • Teofil Horakowski (1952 – 1954),
    • Stanisław Oruba (1954 – 1957),
    • Leonid Samsonow (1957 – 1959),
    • Jan Gotffried (1959),
    • Marian Karda (1959 – 1961),
    • Antoni Doryn (1961 – 1965),
    • Stanisław Iskierka (1965 – 1974),
    • Krzysztof Tubielewicz (1974 – 1979),
    • Ryszard Czarnecki (1979 – 1981),
    • Jan Kokot (1981 – 1989),
    • Wiesław Gworys (1989 – 1992),
    • Janusz Rak (1992 – 2019),
    • Andrzej Zaborski (2019 do chwili obecnej).

Formalnie Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Częstochowskiej, po okresie zawieszenia działalności związanym z wprowadzeniem stanu wojennego w dniu 13 grudnia 1981 roku, został zarejestrowany w dniu 1 lutego 1983 roku przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie jako związek zawodowy działający samodzielnie. Podstawą jego działalności stał się Statut Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Częstochowskiej uchwalony przez Zebranie Założycieli w dniu 26 stycznia 1983 roku. W chwili obecnej Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Częstochowskiej działa w zintegrowanej strukturze ogólnopolskiej Związku Nauczycielstwa Polskiego z siedzibą w Warszawie i należy do Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP z siedzibą w Warszawie. Kol. Prezes ZNP w PCz dr inż. Janusz Rak był jednocześnie Prezesem Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki w latach 2010 – 2019.


Ostatnia aktualizacja 10.02.2020